के बारे में वर्णन किया गया है। यह कथा वर्मा (म्यामार) देश की सर्वश्रेष्ठ लोककथा है।
कक्षा 9वीं संस्कृत द्वितीयः पाठः "स्वर्णकाकः" के प्रश्नोत्तर निम्नलिखित है-
1. एकपदेन उत्तरं लिखत-
(क) माता काम् आदिशत्?
(ख) प्रासादः कीदृशः वर्तते?
(ग) स्वर्णकाकः कान् अखादत्?
(घ) गृहमागत्य तया का समुदघाटिता?
(ङ) लोभाविष्टा बालिका कीदृशीं मञ्जूषं नयती?
उत्तरम् =
(क) माता दुहिता आदिशत्।
(ख) प्रासादः स्वर्णमय वर्तते।
(ग) स्वर्णकाकः तण्डूलान् अखादत्।
(घ) गृहमागत्य तया मञ्जूषा समुदघाटिता।
(ङ) लोभाविष्टा बालिका बृत्तमा मञ्जूषं नयती।
नोटः सभी प्रश्नोत्तर संस्कृत की पाठ्यपुस्तक(शेमुषी प्रथमो भागः) के अंतर्गत ही लिखे गए है। इसमें कोई गलत उत्तर नहीं है
(2) अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणी संस्कृत भाषाया लिखत-
(क) निर्धनायाः वृद्धायाः दूहिता कीदृशीं आसीत्
(ख) निर्धनायाः दूहिता मञ्जूषायां कानि अपश्यत?
(ग) बालिकया पूर्वं कीदृशः काकः न दृष्टः आसीत्?
(घ) बालिका किं दृष्ट्वा आश्चर्य चकित जाता?
(ङ) गर्विता बालिका कीदृशं सोपानाम् अयाचत कीदृशं च प्राप्नोत्?
उत्तरम् =
(क) निर्धनायाः वृद्धायाः दूहिता विन्रमा च मनोहरा चासीत्।
(ख) निर्धनायाः दूहिता मञ्जूषायां हीरकाणि अपश्यत।
(ग) बालिकया पूर्वं रजतचञ्चुः स्वर्ण काकः न दृष्टः आसीत्?
(घ) बालिका स्वर्णमय सोपानाम् दृष्ट्वा आश्चर्य चकित जाता?
(ङ) गर्विता बालिका स्वर्णमय सोपानाम् अयाचत ताम्रमय च प्राप्नोत्।
(3) संधि कुरूत-
(क) सूर्य+उदयः = -------------------------
(ख) नि+अवसत् = -------------------------
(ग) वृक्षस्य+उपरि = -------------------------
(घ) इति+उक्त्वा = -------------------------
(ङ) च+एकाकिनी = -------------------------
(च) हि+अकारयत् = -------------------------
(छ) प्रति+अवदत् = ------------------------
(ज) प्र+उक्तम् = -------------------------
(झ) अत्र+एव = -------------------------
(ञ) तत्र+उपस्थिता = -------------------------
(ट) यथा+इच्छम् = -------------------------
उत्तरं=
(क) सूर्य+उदयः = सूर्योदयः
(ख) नि+अवसत् = न्यवसत्
(ग) वृक्षस्य+उपरि = वृक्षस्योपरि
(घ) इति+उक्त्वा = इत्युक्त्वा
(ङ) च+एकाकिनी = चौकाकिनी
(च) हि+अकारयत् = ह्यकारयत्
(छ) प्रति+अवदत् = प्रत्यवदत्
(ज) प्र+उक्तम् = प्रोक्तम
(झ) अत्र+एव = एत्रैव
(ञ) तत्र+उपस्थिता = तत्रोपस्थिता
(ट) यथा+इच्छम् = यथैच्छम्
(4) अधोलिखितानि शब्दारनां विलोम पदानि पाठात चित्वा लिखत-
(क) पश्चात = -------------------------
(ख) सुप्तः = -------------------------
(ग) सूर्यास्तः = -------------------------
(घ) श्वेतः = -------------------------
(ङ) अधः = -------------------------
(च) हसितुम् = -------------------------
उत्तरम् =
(क) पश्चात = पूर्वम
(ख) सुप्तः = जाग्रतः
(ग) सूर्यास्तः = सूर्योदयः
(घ) श्वेतः = कृष्णः
(ङ) अधः = उपरिः
(च) हसितुम् = रोदितुम्
(5) स्थूलपदान्यधिकृत्य प्रश्ननिर्माण कुरूत-
(क) ग्रामे निर्धना स्त्री अवसत्।
(ख) स्वर्ण काकं निवारयंती बालिका प्रार्थयत्।
(ग) सूर्योदयात् पूर्वमेव बालिका तत्रोपस्थिता।
(घ) बालिका निर्धनमातुः दुहिता आसीत्।
(ङ) लुब्धा वृद्धा स्वर्णकाकस्य रहस्यमभिज्ञातवती।
उत्तरम् =
(क) ग्रामे कीदृशी वसत्?
(ख) काम् निवारयंती बालिका प्रार्थयत्?
(ग) कस्मात् पूर्वमेव बालिका तत्रोपस्थिता?
(घ) बालिका कस्या दुहिता आसीत्?
(ङ) लुब्धा वृद्धा कस्य रहस्यमभिज्ञातवती?
(6) प्रकृति प्रत्यय संयोग कुरूत
(क) वि+लोकृ+ल्यप् = -------------------------
(ख) लघु+तमप् = -------------------------
(ग) शी+क्त्वा = -------------------------
(घ) दृश्+क्त्वा = -------------------------
(ङ) आ+गम्+ल्यप् = -------------------------
(च) नि+क्षिप्+ल्यप् = -------------------------
उत्तरम् =
(क) वि+लोकृ+ल्यप् = विलोक्य
(ख) लघु+तमप् = लघुतम
(ग) शी+क्त्वा = शयित्वा
(घ) दृश्+क्त्वा = दृष्ट्वा
(ङ) आ+गम्+ल्यप् = आगत्य
(च) नि+क्षिप्+ल्यप् = निक्षिप्य
(7) प्रकृति प्रत्यय विभागं कुरूत-
(क) रोदितुम् = -------------------------
(ख) दृष्ट्वा = -------------------------
(ग) विलोक्य = -------------------------
(घ) निक्षिप्य = -------------------------
(ङ) आगत्य = -------------------------
(च) शयित्वा = -------------------------
(छ) लघुतमम् = -------------------------
उत्तरम् =
(क) रोदितुम् = रूद्+तुमुँन
(ख) दृष्ट्वा = दृश्+क्त्वा
(ग) विलोक्य = वि+लोकृ+ल्यप्
(घ) निक्षिप्य = नि+क्षिप्+ल्यप्
(ङ) आगत्य = आ+गम्+ल्यप्
(च) शयित्वा = शी+क्त्वा
(छ) लघुतमम् = लघु+तमप्
(8) अधोलिखितानि कथनानि कः/का, कं/कां च कथयति-
कथनानि
(क) पूर्वं प्रातराशः क्रियाताम्। कः/का......., कं/कां..........
(ख) सूर्यतपे तण्डुलान् खगेभ्यो रक्ष। कः/का......., कं/कां..........
(ग) तण्डुलान् मा भक्षय। कः/का......., कं/कां..........
(घ) अहं तुभ्यं तण्डुलमुल्यं दास्यामि। कः/का......., कं/कां..........
(ङ) भो नीचकाक! अहमागता, मह्यं तण्डुलमुल्यं प्रयच्छ। कः/का......., कं/कां..........
उत्तरम् = (क) काकः/ बालिकाम्
(ख) माता / पुत्रिम्
(ग) बालिका / काकं
(घ) काकः / बालिकाम्
(ङ) बालिका / काकं
(9) पंञ्चमी विभक्ति प्रयोगं कृत्वा रिक्तस्थाना पूरयत-
(क) जनः --------------- बहिः आगच्छति। (ग्राम)
(ख) नद्यः --------------- निस्यरंति। (पर्वत)
(ग) --------------- पत्राणि पतंति। (वृक्ष)
(घ) बालकः --------------- विभेति?। (सिंह)
(ङ) ईश्वरः --------------- त्रायते। (क्लेश)
(च) प्रभुः भक्तं --------------- निवारयति। (पाप)
उत्तरम् =
(क) जनः ग्रामात् बहिः आगच्छति। (ग्राम)
(ख) नद्यः पर्वतात् निस्यरंति। (पर्वत)
(ग) वृक्षात् पत्राणि पतंति। (वृक्ष)
(घ) बालकः सिंहात् विभेति?। (सिंह)
(ङ) ईश्वरः क्लेशात् त्रायते। (क्लेश)
(च) प्रभुः भक्तं पापात् निवारयति। (पाप)
Post a Comment